سرگرمی علوم پایه فرهنگ و هنر

آدامس

آدامس

آدامْس نوعی جویدنیِ مصنوعی است که برای تازه کردن دهان یا بوبَری یا سرگرمی و مزیدن به‌کار می‌رود. در قدیم به گونه‌ای آدامسِ رایج در ایران سَقِّز گفته می‌شد. نام آدامس تلفظ فارسی‌شدۀ نام مارک آدمز (Adams) است که برروی سقّزهای وارداتیِ اولیه به ایران دیده می‌شد. ،  این آدامس‌ها توسط توماس آدامز آمریکایی تولید شده‌بود که از نخستین سازندگان آدامس‌ها به‌شکل امروزی بود. وی آدامس تولیدیِ خود را سقّزِ جویدنیِ نیویورکیِ آدمز (به انگلیسی: Adams New York Chewing Gum) نام گذاشت.

81208929-5774077

پیشینهٔ آدامس‌های امروزی به دهۀ ۱۸۶۰ میلادی بازمی‌گردد؛ هنگامی که ماده‌ای به نام چیکله (chicle) تولید شد.

آدامس-سقز

در قدیم صمغ به‌دست‌آمده از قطران پوست درختِ غان را می‌جویده‌اند. پارافین هم یک پایۀ آدامس رایجِ دیگر بود، گرچه نمی‌توان آن را تا زمانی که در دهان گرم و مرطوب شود، جوید.

gum stain 1

مواد تشکیل‌دهندۀ آدامس عبارتند از پایۀ آدامس (۳۰٪)، شیرین‌کننده‌ها (۵۹٪)، شیرین‌کننده‌های قوی (۰٫۵٪)، نرم‌کننده‌‌ها (۲٪)، شیرۀ ذرت (۱۰٪)، طعم‌دهنده‌ها (۴٪)، اجزاء فعال (۵٪) و رنگ‌های غذایی و رنگ‌های خوراکی.

L6azzzMNCE

انواع:

۱- نیکوتین‌دار ۲- بادکنکی ۳-حاوی ویتامین‌ها، که ویژهٔ کودکان تهیه می‌شود.

co213

تاریخچه

سده‌هاست که از آدامس برای تمیز کردن دهان یا خوشبو کردن تنفس استفاده شده‌است. اولین روش آدامس‌سازی در سال ۱۸۶۹ (۱۳۶ سال پیش) ابداع شد و ۵۹ سال بعد، یعنی در سال ۱۹۲۸، آدامس‌هایی تولید شد که مواد دارویی به آنها اضافه می‌شد تا هنگام جویدن، مصرف‌کننده آنها را دریافت کند.

457249_123

امروزه اغلب از شیرین‌کننده‌های مصنوعی، ازقبیل ساخارین، آسپارتام، آس سولفام و سیکلامات جهت طعم‌دار کردن آدامس‌ها استفاده می‌شود. مقدار موجودِ چنین شیرین‌کننده‌هایی در موادی ازقبیل برخی مواد شیرین ازجمله نوشابه‌های رژیمی و آدامس‌ها آنقدر نیست که از حد مجاز بیشتر شود؛ بنابراین، خطری مصرف‌کنندگان را تهدید نمی‌کند.

 100939238039

نکات درمانی

در سال ۱۹۹۱، تشکیلات دارویی (فارماکوپه) اروپا، طرح استفاده از آدامسی را داد که به کمک آن بیماری‌های دهانی یا بیماری‌های سایر نقاط بدن به‌کمک موادی که از راه دهان یا دستگاه گوارشی جذب می‌شوند قابل درمان هستند. با جای دادن مواد دارویی در ترکیبات محلول در آب یا در ترکیبات محلول در چربی، می‌توان این داروها را خیلی سریع (در عرض ۱۰-۱۵ دقیقه) پس از آغاز جویدن آدامس یا به‌کندی (طی ساعت‌ها) به بدنِ فرد رساند. از این داروها می‌توان فلوراید (برای درمان و کاهش پوسیدگی‌های دندان)، کلرهگزیدین (که یک ضدعفونی‌کنندۀ موضعی است)، نیکوتین (برای کاهش کشیدن سیگار یا ترک آن، با دریافت نیکوتین سیگار ازطریق جویدن آدامس)، آسپیرین (ضد درد و التهاب)، دیمن هیدرینات (برای بیماری‌های روانی ـ هیجانی)، دیفن هیدرامین (داروی ضدحساسیت)، نیترات میکونازول (درمانگر بیماری قارچی کاندیدیاز یا همان برفک دهانی)، آنتی اسیدها (در تسکین و درمان ناراحتی معده)، و کافئین (به‌عنوان کاهش‌دهندۀ خواب) را نام برد. جویدن آدامس به‌ویژه برای کودکان به‌عنوان روشی برای دریافت داروها بیشتر مورد توجه است.

 79397_137

مضرات و منافع

 471545_436

نکات منفی

  • استفاده از برخی خمیردندان‌ها و برخی آدامس‌ها بیش از خرابی دندان‌ها، موجب انتقال و حفظ باکتری‌‌هایی می‌شود که عفونت ایجادشده توسط آن باکتری‌ها در بدن، نهایتاً موجب ایجاد یا تشدید بیماری‌های قلبی می‌شود.
  • جویدن برخی آدامس‌ها موجب افت فشار خون مینیمم و افزایش ضربان قلب در بیماران قلبی می‌شود و احتمال خطر را در آنان افزایش می‌دهد.
  • گاهی جویدن آدامس‌های شیرین‌شده با برخی شیرین‌کننده‌ها موجب بروز واکنش‌های حساسیتی در برخی افراد می‌شود. درضمن، پژوهشگران اعلام کرده‌اند که جویدن آدامس در بعضی افرادِ حساس و مستعد، موجب تحریک دستگاه گوارش می‌شود. به‌علاوه، مطالعه‌ای دیگر، مؤید بالا رفتن احتمال خطر سرطان زبان در کسانی بود که زیاد از آدامس‌های با طعم دارچین استفاده کرده‌بودند.
  • مصرف آدامس‌های حاوی کافئین (مادۀ تسکین‌دهندۀ موجود در قهوه) ممکن است به‌قدری بر خوابِ افراد اثر کند که موجب بی‌خوابی آنان شود.

adams

افزون بر زیان‎هایی که شماری از پژوهشگران برای جویدن آدامس یاد می‌کنند، مواردی از پریدنِ آدامس به ریۀ افراد و خطرات گوناگون برای آن ذکر شده‌است. برخی از پژوهشگران بیان کرده‌اند که جویدن آدامس برای کسانی که بیهوشیِ پیش از جراحی در پیش دارند بسیار خطرناک است و همین کار ممکن است باعث مسدود شدن ریه شود. بنابراین، افرادی که قرار است جراحیِ لوزه برروی آنها صورت گیرد، باید از جویدن آدامس در روزِ جراحی خودداری کنند. همچنین، جویدن آدامس قبل از جراحیِ گوارشی با افزایش ترشحات گوارشی، احتمال خطر را افزایش می‌دهد.

 44405_487

نکات مثبت

  • بهبود حافظۀ عملی و افزایش توان یادگیری کوتاه‌مدت و بلندمدت. نکتۀ قابل توجهِ دیگر این‌که برخی از محققان اعلام کرده‌اند جویدن آدامس، بخش جلوی شبکۀ مغزی را فعال‌تر می‌کند و موجب پردازش بهتر اطلاعات مغز انسان می‌شود.
  • محققان معتقدند که نه‌تنها عضلات دهانی، بلکه فعالیت عضلۀ زبان نیز، هنگام جویدن آدامس افزایش می‌یابد و به دفع مواد سمی گروهی از عضلات بدن کمک می‌کند.
  • نتایج بعضی دیگر از تحقیقات، نشانگر تأثیر مثبت جویدن آدامس در کاهش موارد رفلاکس بوده‌است. درضمن، جویدن آدامس درحین پیاده‌روی، از بازگشت اسید معده به مری جلوگیری می‌کند.
  • به نظر برخی از محققان، استفاده از آدامس موجب کاهش احتمال خون‌ریزی لثه و تشکیل پلاک‌های دندانی می‌شود.
  • جویدن آدامسی که حاوی گزیلیتول (زایلیتول) یا سوربیتول (انواعی از قندها که دارای بنیان‌های الکلیِ شیمیایی با جذبِ کُند هستند و از آن‌ها برای ساخت مربای دیابتی‌ها استفاده می‌شود) باشد، نه‌تنها به رشد باکتری‌ها کمک نمی‌کند و باعث افزایش پوسیدگی دندان‌ها نمی‌شود، بلکه به کاهش پوسیدگی نیز کمک می‌کند. اثر جویدن آدامس‌های گزیلیتول و فلوراید، حتی از محلول‌های کلرهگزیدین و آمین فلوراید هم بهتر است، گرچه استفاده از مسواک و خمیردندان در جلوگیری از پوسیدگی دندان تأثیر بهتری دارد.

wedrtghgfvbn

مطالعاتی حتی برروی سالمندان هم انجام شده، و نتیجه این بوده که جویدن آدامس در سالمندانِ ساکنِ خانه‌های سالمندان، موجب بهبود سلامت دهان و دندان آنها می‌شود.

  • برخی محققان بر این باورند که گزیلیتول در جلوگیری از اوتیت میانی (گوش‌درد) در افرادی که به‌دفعات از آدامس‌های حاوی این ماده جویده‌باشند، مؤثر است.

 54dc8ba0000c7

نتیجه

با توجه به آنچه ذکر شد، به‌نظر می‌رسد در کل، جویدن آدامس‌های بدون قند به‌صورت متناوب (و نه دائمی)، می‌تواند اثرات سودمند به‌همراه داشته‌باشد؛ گرچه جویدن طولانی‌مدت یا عادت شدن جویدنِ آدامس، قابلیت تأیید قطعی ندارد.

44406_578

در ضمن، باید توجه داشت که جویدن آدامس نباید بر دریافت غذایی تأثیر بگذارد یا با کاهش حس تشنگی (به‌طور کاذب) ما را از مصرف مایعات بازدارد.

 2CAUSA-Chichiste2

آدامس طبیعی

نوعی آدامس طبیعی از دیر باز در ایران وجود داشته که به آن سقّز می‌گویند.

102016_418

رتبه جهانی ایران در مصرف آدامس

طبق آمار ارائه شده ایرانی ها سالانه ۵۰۰ میلیارد تومان آدامس مصرف می کنند که ۸۳ درصد آن از محل واردات تامین می شود و در حالی که ۸۲ درصد مردم ایران آدامس می جوند و کشورمان از این لحاظ در رتبه نخست جهان قرار دارد، عربستان سعودی با ۷۹ درصد و آمریکا با ۵۹ درصد در رتبه های بعدی این جایگاه قرار دارند.

کانال گردشگری

درباره نویسنده

ح . ایمانی

Leave a Comment