مالاریا

توسط mahdieh

مالاریا

مالاریا چند نوع دارد؟
«پلاسمودیوم» یا انگل عامل مالاریا به ۴ نوع «پلاسمودیوم ویواکس»، «فالسیپاروم»، «مالاریه» و «اواله» تقسیم می‌شود. ۲ نوع شایع آن در ایران «پلاسمودیوم ویواکس» و «فالسیپاروم» هستند که در شمال و جنوب کشور دیده می‌شوند. پلاسمودیوم ویواکس از لحاظ علائم بالینی و عوارض بیماری، از انواع دیگر خوش‌خیم‌تر هستند اما انگل فالسیپاروم می‌تواند نوع بدخیم مالاریا را ایجاد کند و متاسفانه این انگل از مهاجران کشورهای همسایه مثل افغانستان و پاکستان و مسافران کشورهای آفریقایی و… وارد ایران شده است.
این همان انگلی است که در گلبول‌های قرمز لانه‎گزینی می‌کند. فردی که به مالاریا مبتلا می‌شود، انگل پلاسمودیوم را در جریان خون خود دارد، بنابراین اگر پشه او را نیش بزند، این انگل را وارد نیش پشه می‌کند. حال اگر این پشه فرد دیگری را نیش بزند، انگل را وارد جریان خون او خواهدکرد. پلاسمودیوم بعد از ورود به جریان خون، چرخه زندگی خود را داخل گلبول‌های قرمز می‌گذراند.
بعد از طی شدن مراحل رشد و رسیدن به مرحله بلوغ گلبول قرمز را پاره می‌کند و وارد جریان خون می‌شود. انگل‌های جوان یا لاروهای تولیدشده از انگل بالغ نیز دوباره وارد گلبول‌های قرمز خون می‌شوند و چرخه جدیدی را آغاز می‌کنند. پاره شدن گلبول‌های قرمز یکی از عوامل همولیز یا کم‌خونی‌های خیلی شدید در بیماری مالاریاست.
malaria1
تب و لرز و تعریق، ۳ علامت اصلی مالاریا هستند
در مرحله تکثیر انگل داخل گلبول قرمز، پاره شدن گلبول قرمز و ورود انگل‌ها به گلبول‌های قرمز دیگر علائم کلینیکی بیمار شروع می‌شود. البته دوره کمون یا نهفته بیماری (از زمان نیش پشه تا بروز علائم) ممکن است به‌طور متوسط ۱ هفته تا ۳۰ روز طول بکشد. با این حال، دوره‌های کمون طولانی‌تر هم گزارش شده که در ادامه به علل آن اشاره خواهد شد.
یکی از علائم بسیار شایع و مشخص این بیماری شروع آن با لرز بدون تب است. این لرز به قدری شدید است که بدن بیمار به‌طور واضح می‌لرزد و دندان‌هایش به هم می‌خورند. مرحله لرز ممکن است از چند دقیقه تا ۱ یا ۲ ساعت طول بکشد. پس از آن فرد وارد مرحله تب می‌شود. تب حاصل از این بیماری بسیار بالا و حدود ۳۹ تا ۴۰ درجه سانتی‌گراد است. در این مرحله فرد دچار ضعف و بی‌حالی شدیدی می‌شود.
حتی ممکن است سردردهای شدید یا تهوع و استفراغ را تجربه کند. کودکان نیز ممکن است همراه با تب، تشنج کنند. مرحله تب از چند دقیقه تا چند ساعت طول می‌کشد و بعد فرد وارد مرحله تعریق شدید می‌شود. با ورود به این مرحله تب قطع می‌شود و درجه حرارت بدن مثل قبل خواهدشد.

دوره لرز، تب و تعریق در بیماری مالاریا می‌تواند به‌طور متوسط ۱ تا ۶ ساعت طول بکشد. در انواع شایع مالاریا در ایران یعنی «پلاسمودیوم ویواکس» و «فالسیپاروم» این چرخه ۱ تا ۶ ساعته هر ۴۸ ساعت یکبار تکرار می‌شود. گاهی اوقات حتی این اتفاق سر ساعت می‌افتد، به‌طوری که فرد می‌داند پس‌فردا چه ساعتی دوباره دچار علائم لرز، تب و تعریق خواهد شد. این تب‌های دوره‌ای یک مشخصه بسیار خوب برای تشخیص مالاریا هستند که به آنها «تب نوبه» نیز گفته می‌شود.

علت بروز مراحل لرز، تب و تعریق، چرخه زندگی انگل پلاسمودیوم است. این انگل با شروع به تکثیر داخل گلبول قرمز، مواد و آنزیم‌هایی را وارد جریان خون می‌کند که باعث تولید مواد شیمیایی خاصی (سایتوکاین) توسط سیستم ایمنی بدن می‌شود. سایتوکاین‌ها درواقع موادی التهابی هستند که سیستم ایمنی آنها را برای مقابله با هر نوع جسم خارجی واردشده به بدن تولید می‌کند، بنابراین لرز، تب و تعریق به علت ورود سایتوکاین‌ها داخل جریان خون هستند.
هر بار که انگل یک مرحله ۴۸ ساعته را طی می‌کند و آنزیم‌های خاص خود را به جریان خون می‌ریزد، سایتوکاین‌ها مجدد تولید می‌‌شوند و علائم لرز، تب و تعریق ایجاد می‌کنند. این مراحل از علائم کلاسیک مالاریاست. حتی افراد محلی در آفریقا و مناطق مالاریاخیز بدون مراجعه به پزشک با دیدن این علائم، مالاریا را تشخیص می‌دهند و خوددرمانی می‌کنند.
malaria3
درمان مالاریا چیست؟
مالاریا برای سال‌های بسیار یک بیماری کشنده محسوب می‌شد اما امروزه اگر این بیماری به‌موقع تشخیص داده شود، به راحتی قابل‌درمان است و عوارضی از خود به جای نمی‌گذارد. اگر مالاریای شدید یا مالاریای بد‌خیم فالسیپاروم تحت‌درمان قرار نگیرد، می‌تواند خطراتی به دنبال داشته باشد. این نوع انگل، گلبول‌های قرمز را مستعد می‌کند که به دیواره‌های رگ (به‌خصوص عروق مغزی) بچسبند.
درنتیجه می‌تواند باعث انسداد عروق مغز و علائم مغزی، تشنج، سردردهای بسیار شدید و کما شود. یکی دیگر از عوامل خطری که می‌تواند باعث مرگ بیمار مبتلا به مالاریای بدخیم شود، کم‌خونی شدید ناشی از پاره شدن گلبول‌های قرمز خون است. درواقع، اگر تعداد انگل‌ها در جریان خون زیاد باشد، تعداد زیادی از گلبول‌های قرمز همزمان از بین می‌روند و فرد دچار کم‌خونی شدید می‌شود.
خطر دیگر در مالاریای بدخیم، ‌هایپوگلایسمی یا افت قندخون است. این عارضه، به‌خصوص در کودکان، می‌تواند باعث کما یا آسیب‌های مغزی شدید شود. علت افت قندخون، مصرف آن توسط انگل‌ها در جریان خون است. نارسایی حاد تنفسی از دیگر عوارض مالاریای بدخیم است که می‌تواند به‌دلیل ‌ترشح مواد التهابی سایتوکاین توسط سیستم ایمنی بدن ایجاد شود. این عارضه در بعضی موارد باعث فوت بیمار خواهد شد.
تشخیص فوری در ۳ تا ۵ دقیقه
اگر فردی با علایمی مانند تب، لرز و تعریق به پزشک مراجعه کند، اول از همه باید شرح‌حال از او گرفته شود و اگر فرد سابقه سفر به مناطق مالاریاخیز مثل جنوب ایران یا شمال کشور (در فصول گرم) یا آفریقا، افغانستان، پاکستان، تایلند و… داشته باشد، باید به این بیماری شک کرد. برای اطمینان از این موضوع می‌توان خیلی راحت یک لام خون محیطی از بیمار تهیه و گلبول‌های قرمز خون او را زیر میکروسکوپ نگاه کرد. اگر این آزمایش را فرد مجربی در آزمایشگاه انجام دهد، در عرض ۳ تا ۵ دقیقه می‌توان وجود انگل عامل مالاریا را تشخیص داد.
malaria4

درمان با مصرف ۱۰ قرص خوراکی

درمان بیماری مالاریا، به‌خصوص نوع شایع آن در ایران (پلاسمودیوم ویواکس)، بسیار راحت است و با مصرف ۱۰ قرص خوراکی انجام می‌شود. این دارو که «کلروکین» نام دارد، چرخه پلاسمودیوم را در بدن متوقف می‌کند و آن را از بین می‌برد. مصرف آن حتما باید طبق ترتیبی باشد که پزشک تعیین می‌کند.
سایر انواع مالاریا از جمله فالسیپاروم، مالاریه و اواله ممکن است نسبت به این دارو مقاوم باشند، بنابراین برای درمان آنها می‌توان از روش‌های درمانی دیگر استفاده کرد. درواقع، حدود ۸ نوع دارو برای مقابله با مالاریا در دسترس است. اگر مالاریا به‌موقع تشخیص داده شود و بیمار دچار عارضه خطرناکی نشده باشد، معمولا خیلی خوب به این داروها جواب می‌دهد، به‌طوری که در عرض ۲ تا ۳ روز علائم بالینی‌اش برطرف می‌شود.
(Visited 40 times, 1 visits today)
  
کانال گردشگری

درباره نویسنده

mahdieh

Leave a Comment